De raad kan ten alle tijde een oordeel uitspreken over wat het college of de raad heeft gedaan of zou moeten doen. Voor het doen van zo'n uitspraak wordt een motie opgesteld, waarin de raad naar aanleiding van bepaalde feiten of gebeurtenissen een uitspraak of een wens formuleert. Ieder raadslid kan tijdens een raadsvergadering een motie indienen.

De motie kan gaan over een onderwerp dat al op de raadsagenda staat, als wel over een andere onderwerp naar aanleiding van een recente gebeurtenis (dit is afhankelijk van in een gemeente opgestelde reglement van orde. Een motie wordt altijd schriftelijk ingediend bij de voorzitter van de raad (de burgemeester).

Een motie heeft traditioneel meestal de volgende opbouw:

• Constaterende: de raad heeft kennis genomen van een bepaald feit, een bepaalde ontwikkeling, uitspraak of iets dergelijks dat aanleiding geeft voor een debat,
• Overwegende: soms wil de raad er zijn instemming mee betuigen, maar meestal gaan moties over zaken die afkeuring verdienen: de raad stelt daar dan een en ander tegenover en geeft haar overwegingen aan
• Spreekt haar mening uit als: de raad veroordeelt daarom de uitspraak die de aanleiding vormt, of doet een andere uitspraak over de zaak in kwestie. De raad kan ook nog om een bepaalde handeling vragen die aansluit bij de uitspraak van de motie.
• De ondertekening door de indiener(s)
• Er kan nog een korte toelichting aan worden toegevoegd.